HỌC HỎI PHÚC ÂM CHÚA NHẬT VII THƯỜNG NIÊN A
LM Antôn Nguyễn Cao Siêu SJ
LỜI CHÚA: Mt 5,38-48
Hôm ấy, trên một ngọn núi kia, Ðức Giêsu dạy các môn đệ rằng: “Anh em đã nghe Luật dạy rằng: Mắt đền mắt, răng đền răng. Còn Thầy, Thầy bảo anh em: đừng chống cự người ác, trái lại, nếu bị ai vả má bên phải, thì hãy giơ cả má bên trái ra nữa. Nếu ai muốn kiện anh để lấy áo trong của anh, thì hãy để cho nó lấy cả áo ngoài. Nếu có người bắt anh đi một dặm, thì hãy đi với người ấy hai dặm. Ai xin, thì anh hãy cho; ai muốn vay mượn, thì anh đừng ngoảnh mặt đi.
Anh em đã nghe Luật dạy rằng: Hãy yêu đồng loại và hãy ghét kẻ thù. Còn Thầy, Thầy bảo anh em: hãy yêu kẻ thù và cầu nguyện cho những kẻ ngược đãi anh em. Như vậy anh em mới được trở nên con cái của Cha anh em, Ðấng ngự trên trời, vì Người cho mặt trời của Người mọc lên soi sáng kẻ xấu cũng như người tốt, và cho mưa xuống trên người công chính cũng như kẻ bất chính. Vì nếu anh em yêu thương kẻ yêu thương mình, thì anh em nào có công chi? Ngay cả những người thu thuế cũng chẳng làm như thế sao? Nếu anh em chỉ chào hỏi anh em mình thôi, thì anh em có làm gì lạ thường đâu? Ngay cả người ngoại cũng chẳng làm như thế sao?
Vậy anh em hãy nên hoàn thiện, như Cha anh em trên trời là Ðấng hoàn thiện”.
CÂU HỎI:
1. Đọc Mt 5,21-48. Đức
Giêsu đã mấy lần đưa ra những “phản đề” với Luật Môsê?
2. Đọc Xuất hành
21,23-25; Lêvi 24,20; Đệ nhị luật 19,21. Phải hiểu câu mắt đền mắt, răng đền răng như thế nào cho đúng? Có khi nào Luật Cựu
Ước dạy đừng trả thù không? Đọc Lêvi 19,18.
3. Đức Giêsu dạy ta có
thái độ nào với người ác? Đọc Mt 5,39a. Ngài nêu ra mấy trường hợp cụ thể để minh
họa? Đọc Mt 5,39b-41.
4. Đọc Mt 5,43. “Yêu người
thân cận” là yêu ai?
5. Trong Cựu Ước có chỗ
nào dạy hãy ghét kẻ thù không? Đọc
Thánh vịnh 139,21-22; Huấn ca 12,4-7. Tuy nhiên, Cựu Ước có dạy yêu kẻ thù không? Đọc Xuất hành 23,4-5;
Châm ngôn 24,17; 25,21.
6. Vào thời Đức Giêsu, “kẻ
thù” thường được hiểu là ai? Đọc Mt 5,45. Cho biết lý do Đức Giêsu đưa ra khiến
ta phải yêu kẻ thù.
7. Đọc Mt 5,46-47. Đức
Giêsu đòi con cái của Cha trên trời phải vượt lên trên lối cư xử của ai?
8. Đọc Mt 5,48. Phải làm sao
để trở nên hoàn thiện như Chúa Giêsu
muốn? Đọc Lêvi 19,2.
GỢI Ý SUY NIỆM: Con người
chúng ta thích trả thù, thích dùng bạo lực để chống lại bạo lực, và tin rằng muốn
có hòa bình thì phải chuẩn bị chiến tranh. Lời Chúa hôm nay có làm bạn bị sốc
không? Đọc 1 Phêrô 2,21-24 và Rm 12,14.19-21.
PHẦN TRẢ LỜI
1. Trong Mt 5,21-48 Đức
Giêsu đưa ra sáu “phản đề” trước những gì người Do-thái thường được nghe dạy, dựa
trên Luật Chúa do ông Môsê truyền lại. Các “phản đề” về giết người (Mt
5,21-26), về ngoại tình (Mt 5,27-30), về ly dị (Mt 5,31-32), về thề thốt (Mt
5,33-37), về trả thù (Mt 5,38-42), và về yêu kẻ thù (Mt 5,43-48). Ta gọi là “phản
đề” vì các đoạn trên đây đều bắt đầu bằng câu: “Anh em đã nghe Luật dạy (người
xưa) rằng… Còn Thầy, Thầy bảo anh em…” (Mt 5,21.27.31.33.38.43). Các đoạn trên
đây đều trích một câu nào đó trong Cựu Ước, sau đó mới trình bày lời giáo huấn
của Đức Giêsu. Như thế có thể nói Đức Giêsu đặt lời giáo huấn của mình lên trên
lời dạy của Môsê. Ngài cho chúng ta hiểu được ý định thâm sâu của Thiên Chúa,
điều mà ông Môsê chưa làm được vì dân Ítraen lúc đó chưa đủ trình độ (xem Mt
19,3-9). Giáo huấn của Đức Giêsu trong Bài Giảng Trên Núi không loại bỏ giáo huấn
của ông Môsê, nhưng đòi hỏi hơn (Mt 5,22.44.32) và đi sâu vào nội tâm hơn (Mt
5,28). Đức Giêsu cho thấy thế nào là sự hoàn thiện mới, hoàn thiện như Cha trên
trời. Sự hoàn thiện này vượt trên sự hoàn thiện của các kinh sư và phái
Pharisêu (Mt 5,20.48)
2. Các sách Xuất hành
21,23-25; Lê vi 24,20 và Đệ nhị luật 19,21 đều nói đến luật báo thù (lex
talionis), thường được diễn tả bằng lối nói “mắt đền mắt, răng đền răng”. Luật
này đòi người phạm tội phải chịu hình phạt tương xứng với thiệt hại đã gây ra.
Luật này nhằm loại bỏ lối báo thù quá đáng, như được nói đến trong sách Sáng thế
4,23-24 (gấp 7 hay 70 lần). Như thế luật này đã có một bước tiến nào đó so với
lối báo thù theo kiểu luật rừng. Tuy nhiên, Cựu Ước cũng có chỗ đòi không được
trả thù đồng bào của mình (Lêvi 19,18).
3. Thay vì dạy báo thù kẻ
ác cho cân xứng, Đức Giêsu dạy các môn đệ: “anh em đừng chống cự lại người ác”
(Mt 5,39a). Và Ngài đưa ra ba trường hợp cụ thể để minh họa cho thái độ “không
chống cự” mà Ngài nói đến (Mt 5,39-41). Trường hợp 1: nếu có ai tát má bên phải,
nghĩa là bị tát bằng mu bàn tay phải, thì anh hãy đưa má trái. Tát kiểu này được
coi là làm nhục hơn nhiều, nên có thể bị phạt gấp đôi. Trường hợp 2: nếu có ai
muốn kiện để lấy áo trong, thì anh hãy cho cả áo choàng ngoài. Áo choàng ngoài
là áo quan trọng để giữ ấm, vì thế Luật không cho phép giữ áo này của người
khác qua đêm, nhất là đối với người nghèo (Xh 22,25-27; Đnl 24,13). Trường hợp
3: nếu có ai bắt anh đi một dặm, hãy đi với nó hai dặm. Dưới thời đế quốc Rôma
đô hộ, lính Rôma có quyền ép buộc một người Do-thái nào đó khiêng vác quân dụng
cho mình đi một quãng đường. Chúng ta không áp dụng giáo huấn của Đức Giêsu
theo nghĩa đen, nhưng phải nắm được tinh thần Ngài muốn chúng ta sống: ôn hòa,
nhẫn nhục, bất bạo động, qua đó hóa giải được những tranh chấp, xung đột. Khi bị
một thuộc hạ của thượng tế tát vào má, Đức Giêsu đã không đưa má kia (Ga
18,22-23).
4. Đối với người Ítraen,
“yêu người thân cận” (Lv 19,18) thường được hiểu là yêu đồng bào, người có cùng
lãnh thổ, tôn giáo, quốc gia, ngôn ngữ với mình. Cũng có thể hiểu theo nghĩa hẹp
hơn: người thân cận là người sống gần mình, người mình tiếp xúc mỗi ngày, người
cùng họ, cùng làng, cùng vùng, với mình. Trong dụ ngôn người Samaritanô nhân hậu
(Lc 10,30-37), Đức Giêsu đã trả lời câu hỏi ai là người thân cận: người thân cận
là người đã giúp đỡ ai đó trong cơn hoạn nạn. Khi cứu giúp người bị nạn, người
Samaritanô trở nên người thân cận của người đó, và biến người đó thành người
thân cận của mình. Như vậy Đức Giêsu đã mở ra một lối hiểu mới về người thân cận.
Cả người ngoại giáo, cả kẻ thù cũng có thể thành người thân cận của người
Ítraen.
5. Trong Cựu Ước không có
câu nào dạy phải ghét kẻ thù. Nhưng có nhiều chỗ nói gián tiếp đến thái độ này
(Tv 139,21-22; Huấn ca 12,4-7). Tuy Cựu Ước không bảo ta phải yêu kẻ thù, nhưng
vẫn khuyên ta nên đối xử tốt với kẻ thù. Phải giúp đỡ kẻ thù khi nó gặp hoạn nạn
(Xh 23,4-5; Châm ngôn 25,21), và không được vui khi kẻ thù gục ngã (Châm ngôn
24,17).
6. Vào thời Đức Giêsu, khi
nói đến kẻ thù, người Do-thái hay nghĩ đến kẻ thù của dân tộc là đế quốc Rôma.
Họ đã chiếm lãnh thổ, bắt đóng thuế, và bách hại dân Do-thái. Dĩ nhiên kẻ thù
cũng có thể là người nào đó đang làm hại cuộc sống cá nhân hay gia đình của ta.
Trong Mt 5,45, Đức Giêsu đòi ta yêu kẻ thù và cầu nguyện cho những kẻ bách hại
mình. Điều này thật là khó với sức con người. Làm sao yêu được quân Rôma đang
giày xéo đất nước? Ngài đưa ra lý do khiến ta yêu kẻ thù: nhờ yêu kẻ thù mà ta
trở nên con cái của Cha trên trời, nên giống Cha là Đấng rộng rãi, ban mặt trời
và mưa cho cả người tốt lẫn kẻ xấu.
7. Yêu mến kẻ không yêu mến
mình, chào hỏi những kẻ không phải là anh em của mình: đó là điều Đức Giêsu đòi
hỏi người môn đệ. Như thế họ mới sống công chính hơn những người thu thuế và
dân ngoại (Mt 5,46-47). Đây là hai hạng người bị người Do-thái coi khinh. Trước
đây, Đức Giêsu còn đòi hỏi môn đệ phải công chính hơn các kinh sư và những người
Pharisêu (Mt 5,20). Đây là hai hạng người được kính trọng về học thức, đạo đức
và vị thế trong xã hội Do-thái thời bấy giờ.
8. Mát-thêu 5,48 là câu
tóm tắt những lời giáo huấn trong 6 phản đề (Mt 5,21-47). Trong Cựu Ước, Thiên
Chúa mời dân Ítraen: “Hãy nên thánh, vì Ta, ĐỨC CHÚA, Thiên Chúa của ngươi, Ta
là thánh” (Lv 19,2). Nên thánh ở đây thường được hiểu là xa tránh tội, tội
nhân, dân ngoại… Còn Đức Giêsu lại mời các môn đệ bắt chước Thiên Chúa Cha bằng
cách nên hoàn thiện trong tình yêu, đưa thật nhiều tình yêu vào mọi tương quan
với tha nhân, bất kể họ là ai.
Nguồn: Hội Đồng Giám Mục Việt Nam - hdgmvietnam.com
