Một người quan sát phân biệt đối xử về đời sống của Giáo hội ngày nay sẽ khám phá ra sự phân đôi đặc biệt trong niềm tin và lòng sùng kính Đức Mẹ của Giáo hội. Một mặt, người ta cho rằng Thánh Mẫu học là một bản sao thu nhỏ của Kitô học mà bằng cách nào đó đã nảy sinh trên những lý do phi lý; hoặc thậm chí hơn thế nữa, dường như chỉ là tiếng vang của những mô hình cổ xưa được tìm thấy trong lịch sử các tôn giáo, vốn dĩ sẽ trở lại khẳng định vị trí và giá trị của nó ngay cả trong Ki-tô giáo, mặc dù việc xem xét kỹ hơn cho thấy rằng không có cơ sở lịch sử và thần học nào ủng hộ nó. Sự hỗ trợ về mặt lịch sử là thiếu bởi vì rõ ràng Đức Maria hầu như không đóng bất kỳ vai trò nào trong sự nghiệp của Chúa Giê-su; Bà xuất hiện, đúng hơn, dưới dấu hiệu của sự hiểu lầm. Sự hỗ trợ về mặt thần học là thiếu vì Đức Mẹ Đồng Trinh không có chỗ trong cấu trúc của cương lĩnh Tân Ước. Thật vậy, nhiều người không cảm thấy bối rối khi xác định nguồn gốc không phải là Ki-tô giáo của niềm tin và lòng sùng kính Đức Mẹ: từ thần thoại Ai Cập, từ sự sùng bái Người Mẹ Vĩ đại, từ Diana của Ê-phê-sô, người hoàn toàn tự mình trở thành "Mẹ Thiên Chúa" tại công đồng được triệu tập tại Ê-phê-sô. Mặt khác, có những người cầu xin một sự cao cả liên quan đến các loại đa dạng của lòng mộ đạo: không có khuynh hướng thuần túy, chúng ta chỉ nên để lại cho người La Mã những Madonnas của họ. Đằng sau sự hào phóng này có thể thấy một thái độ trở nên mạnh mẽ hơn đáng kể do kết quả của xu hướng hợp lý hóa Ki-tô giáo: đó là khao khát được đáp ứng trong lĩnh vực tôn giáo đối với những đòi hỏi của cảm xúc, và sau đó là khao khát hình ảnh của người phụ nữ là trinh nữ và người mẹ cũng có vị trí trong tôn giáo. Tất nhiên, sự khoan dung đơn thuần khi đối mặt với những phong tục đa dạng sẽ không đủ để biện minh cho lòng sùng kính Đức Mẹ. Nếu điều cơ bản của nó không đáng kể như có thể xuất hiện từ những cân nhắc vừa được đề cập, thì việc tiếp tục tu dưỡng lòng mộ đạo đến Đức Mẹ sẽ không là gì khác ngoài một điều trái ngược với sự thật. Những phong tục như vậy hoặc khô héo vì gốc rễ của chúng, chân lý đã khô héo, hoặc chúng tiếp tục sinh sôi nảy nở trái với niềm xác tín, và bởi đó phá hủy mối tương quan giữa chân lý và sự sống. Do đó, chúng dẫn đến đầu độc cơ thể trí tuệ-tâm linh, hậu quả của chúng là khôn lường.
Vì vậy, cần phải có sự suy ngẫm sâu sắc hơn. Trước khi đi vào kiểm tra từng văn bản, chúng ta phải hướng sự chú ý của chúng ta đến toàn bộ bức tranh, câu hỏi về cấu trúc. Chỉ bằng cách này, mới có thể có được sự sắp xếp có ý nghĩa của các yếu tố riêng lẻ. Có chỗ nào cho một cái gì đó giống như Thánh Mẫu học trong Thánh Kinh, trong khuôn mẫu tổng thể của đức tin và lời cầu nguyện của nó không? Về phương pháp luận, người ta có thể tiếp cận câu hỏi này theo một trong hai cách, ngược hoặc xuôi, có thể nói: hoặc người ta có thể đọc ngược từ Tân ước sang Cựu ước hoặc ngược lại, cảm nhận chậm rãi từ Cựu ước sang Tân ước. Lý tưởng nhất là cả hai cách nên trùng khớp, thấm vào nhau, để tạo ra hình ảnh chính xác nhất có thể. Nếu người ta bắt đầu bằng cách đọc ngược hay chính xác hơn là từ phần cuối đến phần đầu, thì rõ ràng hình ảnh của Đức Maria trong Tân Ước được dệt hoàn toàn bằng những sợi chỉ Cựu Ước. Trong bài đọc này, có thể phân biệt rõ ràng hai hoặc thậm chí ba sợi truyền thống chính được sử dụng để diễn tả mầu nhiệm Đức Maria. Thứ nhất, chân dung của Đức Maria bao gồm chân dung của những người mẹ vĩ đại trong Cựu ước: Sarah và đặc biệt là Hannah, mẹ của Sa-mu-en. Thứ hai, bức chân dung đó đã dệt nên toàn bộ thần học của Người Con gái Si-on, trong đó, trên hết, các tiên tri đã công bố mầu nhiệm tuyển chọn và giao ước, mầu nhiệm tình yêu của Thiên Chúa đối với dân It-ra-en. Có lẽ có thể xác định được sợi dây thứ ba trong Phúc âm Gio-an: hình ảnh của Ê-va, một người phụ nữ xuất sắc, được mượn để diễn giải về Đức Maria.
Các bạn thân mến,
Những quan sát đầu tiên này, mà chúng ta sẽ phải theo đuổi sau này, cung cấp cho chúng ta một hướng dẫn về Cựu Ước; chúng cho biết những yếu tố đó nằm ở đâu, những yếu tố thai nghén trong tương lai. Tất cả lòng đạo đức và thần học về Đức Mẹ về cơ bản đều dựa trên nền tảng thần học sâu xa về phụ nữ của Cựu Ước, một thần học không thể thiếu trong toàn bộ cấu trúc. Trái ngược với định kiến phổ biến, hình tượng người phụ nữ chiếm một vị trí không thể thay thế trong kết cấu tổng thể của đức tin và lòng đạo đức trong Cựu Ước. Thực tế này hiếm khi được xem xét đầy đủ. Do đó, việc đọc một chiều Cựu ước không thể mở ra cánh cửa để hiểu về yếu tố Đức Mẹ trong Giáo hội của Tân Ước. Thông thường người ta chỉ xét đến một mặt: các nhà tiên tri đã tiến hành một trận chiến không ngừng giành sự độc nhất của Thiên Chúa chống lại sự cám dỗ theo thuyết đa thần, và như vấn đề sau đó, đây là trận chiến chống lại nữ thần của thiên đàng, một trận chiến chống lại tôn giáo sinh sản, vốn tưởng tượng Chúa là người nam và người nữ. Trên thực tế, đây là một trận chiến kiên quyết chống lại đại diện đỉnh cao của người phụ nữ thần thánh mại dâm nơi đền thờ, một trận chiến chống lại một giáo phái tôn vinh khả năng sinh sản bằng cách bắt chước nó trong nghi lễ gian dâm. Theo quan điểm này, việc thờ ngẫu tượng thường được coi là "tà dâm" trong văn học Cựu Ước. Việc bác bỏ những biểu hiện này rõ ràng đã dẫn đến kết quả là sự sùng bái của It-ra-en chủ yếu là dành cho đàn ông, vì phụ nữ chắc chắn ở trong tòa ngoài của đền thờ.
Từ những xem xét trên, người ta kết luận rằng phụ nữ không có vai trò gì hết trong đức tin của Cựu ước, và bởi thế khó có và không thể có thần học về phụ nữ bởi vì mối quan tâm chính xác của Cựu ước hoàn toàn ngược lại: loại trừ phụ nữ khỏi thần học, khỏi ngôn ngữ của Chúa. Khi đó, điều này có nghĩa là Thánh Mẫu học trên thực tế chỉ có thể được coi là sự xâm nhập của một mô hình phi Kinh thánh. Nhất quán với quan điểm này sẽ là luận điểm tại Công đồng Êphêsô (431), nơi đã xác nhận và bảo vệ danh hiệu "Mẹ Thiên Chúa" của Đức Maria, "Người mẹ vĩ đại" trước đây của lòng sùng đạo ngoại giáo bị bác bỏ, trên thực tế đã đảm bảo một vị trí cho chính Bà trong Giáo hội. Tuy nhiên, những giả định của quan điểm này về Cựu ước là sai. Bởi vì mặc dù đức tin tiên tri bác bỏ mô hình các vị thần được đặt trong các "hợp tử", tức là theo từng cặp, và biểu hiện đỉnh cao của mô hình này trong mại dâm thiêng liêng, theo cách riêng của nó, nó vẫn mang lại cho phụ nữ một vị trí không thể thiếu trong mô hình của chính mình. về niềm tin và cuộc sống, tương ứng với hôn nhân ở cấp độ con người. Người ta thậm chí có thể nói rằng nếu các tín ngưỡng có khả năng sinh sản trên toàn thế giới cung cấp cơ sở thần học ngay lập tức cho mại dâm, thì hậu quả của niềm tin vào Thiên Chúa của dân It ra-en đối với quan hệ giữa nam và nữ thể hiện như hôn nhân. Ở đây, hôn nhân là sự “phiên dịch” thần học tức thì, là hệ quả của một hình ảnh về Thiên Chúa; ở đây và chỉ ở đây tồn tại đúng nghĩa quan niệm của hôn nhân, cũng như trong các tín ngưỡng sinh sản tồn tại một thần học về mại dâm. Phải thừa nhận rằng điều này đã bị che khuất trong Cựu Ước bởi nhiều thỏa hiệp, nhưng những gì Chúa Giê-su duy trì trong Tin Mừng của thánh Ma-cô chương 10 từ câu 1 đến câu 12, và những gì trong thư của Thánh Phaolô gởi tín hữu Ê-phê-sô chương 5 và giải thích thêm sau đó về mặt thần học hoàn toàn là hệ quả của thần học Cựu Ước. Cùng với hệ quả này, ý tưởng và thực tế về trinh tiết cũng xuất hiện. Vì trinh tiết được kết nối mật thiết nhất với nền tảng thần học về hôn nhân; nó không đối lập với hôn nhân, mà là biểu thị kết quả và sự xác nhận của nó.
Các bạn thân mến,
Cuối cùng, chúng ta hãy cố gắng đi vào chi tiết. Bằng cách truy ngược lại Cựu ước những yếu tố đó mà thần học Tân ước giải thích hình ảnh của Đức Maria, chúng ta đã hiểu được ba phần của thần học về người phụ nữ.
1.Đầu tiên chúng ta phải nói đến hình ảnh của Evà. Cô ấy được miêu tả là cực đối lập cần thiết của người nam, A-đam. Sự tồn tại của anh ấy nếu không có cô ấy sẽ là "không tốt" (Sách Sáng thế chương 2 câu18). Cô ấy đến, không phải từ trái đất, mà là từ chính anh ấy: trong "huyền thoại" hay "truyền thuyết" của chiếc xương sườn được thể hiện là sự quy chiếu mật thiết nhất của người nam và người nữ với nhau. Trong sự quy chiếu, hỗ tương lẫn nhau đó, tính toàn vẹn của con người lần đầu tiên được nhận ra. Điều kiện cần thiết để tạo ra loài người, được hoàn thành trong sự duy nhất của người nam và người nữ, trở nên rõ ràng ở đây, giống như trước đó sách Sáng thế ký chương 1 câu 27 đã miêu tả loài người ngay từ đầu Thiên Chúa sáng tạo con người theo hình ảnh Thiên Chúa, Thiên Chúa sáng tạo con người có nam có nữ; và đã một cách bí ẩn, khó hiểu, liên kết sự giống nhau của nó với Chúa với sự tham chiếu lẫn nhau của các giới tính với nhau. Phải thừa nhận rằng văn bản cũng cho phép sự mâu thuẩn của quy chiếu này trở nên rõ ràng: người phụ nữ có thể trở thành sự cám dỗ đối với người đàn ông, nhưng đồng thời cô ấy là mẹ của tất cả sự sống, khi cô ấy nhận được tên của mình. Theo ý kiến của tôi (Bê-nê-đic-tô 16), điều quan trọng là tên của cô ấy được ban cho trong Sáng thế ký chương 3 câu 20 sau khi sa ngã, sau lời phán xét của Thiên Chúa. Bằng cách này, phẩm giá và sự uy nghiêm không bị hủy hoại của người phụ nữ được thể hiện. Cô ấy bảo tồn bí ẩn của sự sống, sức mạnh đối lập với cái chết; vì cái chết giống như sức mạnh của hư vô, là phản đề của Gia-vê Thiên Chúa, đấng tạo ra sự sống và là Thiên Chúa của người sống. Cô ấy, người mang trái cấm dẫn đến cái chết, người có nhiệm vụ thể hiện mối quan hệ họ hàng bí ẩn với cái chết, dù sao từ bây giờ trở đi là người giữ phong ấn của sự sống và phản nghĩa của cái chết. Người phụ nữ, người mang chìa khóa của sự sống, do đó là người chạm trực tiếp vào bí ẩn hiện hữu, vào Thiên Chúa hằng sống, Đấng mà trong bài phân tích cuối cùng bắt nguồn tất cả sự sống, và là người, vì lý do đó, được gọi là "sự sống", "Đấng hằng sống". Chúng ta sẽ xem những mối quan hệ này được tái hiện một cách chính xác như thế nào trong tín điều “ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời”.
